Repubblika tesprimi tħassib serju dwar l-effett kumulattiv ta’ bidliet riċenti fil-liġi u fil-politika li jaffettwaw il-qafas ta’ Malta għall-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni ta’ reati finanzjarji.
L-introduzzjoni, f’Awwissu 2025, ta’ mekkaniżmu legali li jippermetti l-estinzjoni tar-responsabbiltà kriminali għal reati ta’ evażjoni tat-taxxa permezz ta’ ftehim bejn il-partijiet, tirrappreżenta tbegħid sinifikanti mill-prinċipji fundamentali tal-ġustizzja kriminali. Minflok ma l-qrati jiddeċiedu r-responsabbiltà wara proċess miftuħ u trasparenti fejn tiġi eżaminata l-evidenza, dan il-qafas jippermetti li każijiet li jinvolvu allegazzjonijiet serji jiġu riżolti b’mod amministrattiv, permezz ta’ ftehim bejn l-awtoritajiet u l-persuni akkużati.
Għalkemm l-irkupru ta’ taxxi mhux imħallsa huwa objettiv leġittimu, dan ma jistax isir għad-detriment tal-kontabbiltà kriminali. L-istat tad-dritt jeħtieġ mhux biss li jsir rimedju finanzjarju għall-ħsara kkawżata, iżda wkoll li r-reati jiġu deċiżi b’mod trasparenti u, fejn xieraq, jiġu ssanzjonati mill-qrati kriminali.
Din ir-riforma trid tinftiehem fil-kuntest usa’ tagħha. F’dawn l-aħħar snin, Malta rat:
- it-tnaqqis fl-effettività tal-miżuri ta’ ffriżar temporanju tal-assi, li huma kruċjali biex jiġu protetti r-rikavati suspettati tal-kriminalità;
- it-tneħħija tal-aċċess taċ-ċittadini biex jitolbu inkjesti maġisterjali, li tillimita l-possibbiltà li jibdew investigazzjonijiet kriminali fl-interess pubbliku;
- u issa, l-introduzzjoni ta’ mekkaniżmi li jippermettu li proċeduri kriminali jintemmu mingħajr deċiżjoni ġudizzjarja.
Meħuda flimkien, dawn l-iżviluppi juru tnaqqis sostanzjali fl-effettività tal-qafas kontra l-korruzzjoni u kontra l-ħasil tal-flus f’Malta. Huma jaffettwaw kull stadju tal-infurzar: kif jibdew l-investigazzjonijiet, kif tinġabar u tiġi protetta l-evidenza, u kif jintemmu l-każijiet.
Dan iqajjem tħassib serju dwar l-ugwaljanza quddiem il-liġi.
Fil-prattika, dawn il-bidliet iwasslu biex reati sempliċi u faċli biex jiġu ppruvati jibqgħu jiġu pproċessati mill-qrati, filwaqt li każijiet aktar kumplessi, partikolarment dawk li jinvolvu reati finanzjarji bħat-tixħim, dejjem aktar jiġu riżolti permezz ta’ ftehim milħuq wara bibien magħluqa. Dan joħloq riskju reali li l-aktar reati sofistikati jkunu dawk li l-inqas jiġu eżaminati fil-miftuħ.
Repubblika tesprimi wkoll tħassib dwar l-impatt ta’ dawn l-iżviluppi fuq l-istituzzjonijiet u fuq il-professjonisti li huma responsabbli mill-infurzar tal-liġi.
L-investigaturi u l-prosekuturi li jaħdmu fuq każijiet kumplessi ta’ kriminalità finanzjarja diġà joperaw f’kundizzjonijiet diffiċli, b’riżorsi limitati u sfidi strutturali konsiderevoli. Meta każijiet li jinbnew tul snin jingħalqu permezz ta’ ftehim amministrattiv minflok sentenza tal-qorti, dan jipperikola l-moral tal-istituzzjonijiet u jiddgħajjef il-kapaċità fit-tul tal-Istat li jindirizza dawn ir-reati b’mod effettiv.
Mhux inqas inkwetanti huwa l-mod kif dawn ir-riformi ġew adottati.
Il-leġiżlazzjoni li tippermetti l-estinzjoni tar-responsabbiltà kriminali permezz ta’ ftehim ġiet introdotta u approvata mill-Parlament fi żmien qasir ħafna, mingħajr skrutinju adegwat, konsultazzjoni jew dibattitu pubbliku serju. Riformi ta’ din il-portata, li jbiddlu l-bilanċ bejn l-infurzar amministrattiv u l-ġustizzja kriminali, jeħtieġu analiżi bir-reqqa u parteċipazzjoni wiesgħa. Dan ma seħħx.
Għalhekk, Repubblika ssejjaħ għal:
- Reviżjoni komprensiva tal-bidliet riċenti li jaffettwaw il-qafas kontra l-korruzzjoni u kontra l-ħasil tal-flus, inkluż l-impatt tal-mekkaniżmi ta’ ftehim fuq il-kontabbiltà kriminali;
- Ir-restawr ta’ għodod effettivi ta’ investigazzjoni, inklużi miżuri biex jiġu protetti r-rikavati suspettati tal-kriminalità u mekkaniżmi li jippermettu l-bidu ta’ investigazzjonijiet fl-interess pubbliku;
- Salvagwardji ċari biex jiġi żgurat li mekkaniżmi ta’ ftehim ma jdgħajfux il-kontabbiltà kriminali, b’mod partikolari f’każijiet ta’ reati finanzjarji serji;
- Konsultazzjoni pubblika strutturata, li tinvolvi s-soċjetà ċivili, professjonisti legali, investigaturi, prosekuturi u akkademiċi, sabiex jiġi żgurat li r-riformi futuri jsaħħu, u mhux idgħajfu, l-istat tad-dritt.
Il-qafas kontra l-korruzzjoni f’Malta għandu jiġi evalwat mhux biss skont kemm jirnexxielu jiġbor flus, iżda skont kemm jiggarantixxi kontabbiltà, jassigura ugwaljanza quddiem il-liġi u jżomm il-fiduċja pubblika fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja.
Repubblika tibqa’ impenjata li tikkontribwixxi b’mod kostruttiv għal dan il-proċess u li tippromwovi riformi li jsaħħu, u mhux idgħajfu, l-istat tad-dritt.