Is-soċjetà ċivili għandha rwol kruċjali biex tnaqqas id-distakk bejn iċ-ċittadini u dawk fil-poter, billi tiżgura li l-ilħna jinstemgħu, id-drittijiet jitħarsu, u s-sistemi jibqgħu responsabbli. Filwaqt li l-atturi tas-soċjetà ċivili, inklużi NGOs, gruppi komunitarji u fondazzjonijiet, huma intrinsikament motivati biex jinvolvu rwieħhom mal-gvern, dan il-livell ta’ impenn mhux dejjem ikun imqabbel bl-istess inċentivi min-naħa tal-gvern — distakk li f’dawn l-aħħar żminijiet sar aktar evidenti.
L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li bħalissa huma involuti jew kienu involuti fil-proċess tal-Open Government Partnership (OGP) ta’ Malta għall-2023–2025 illum qed jippubblikaw l-aħħar rapport indipendenti ta’ monitoraġġ, flimkien ma’ ittra mibgħuta lill-Prim Ministru f’Ġunju 2024, li fiha wissiet dwar falliment fil-proċess.
L-Open Government Partnership hija inizjattiva internazzjonali li tiġbor flimkien gvernijiet u soċjetà ċivili biex tippromwovi t-trasparenza, ir-responsabbiltà u l-parteċipazzjoni pubblika. Malta ilha membru sa mill-2011. Madankollu, il-parteċipazzjoni tagħha kienet inkonsistenti, inkluż perjodu twil ta’ inattività li wassal biex Malta ġiet formalment immarkata taħt il-qafas tal-OGP.
Fl-2023, il-Gvern reġa’ attiva l-impenn ta’ Malta billi nieda pjan ta’ azzjoni ġdid u waqqaf Multi-Stakeholder Forum biex iġib flimkien lis-soċjetà ċivili u lill-gvern fi proċess ta’ ko-ħolqien u implimentazzjoni.
L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili daħlu f’dan il-proċess b’attitudni miftuħa u b’impenn għall-kollaborazzjoni. Sfortunatament, mill-bidu nett, il-proċess kien limitat. L-impenji kienu fil-biċċa l-kbira ddefiniti minn qabel mill-gvern, iż-żmien kien ikkompressat, u l-opportunitajiet għal kontribuzzjoni sinifikanti kienu limitati. Wara fażi inizjali ta’ involviment, il-gvern effettivament waqqaf id-djalogu. Talbiet għal laqgħat ġew miċħuda, komunikazzjonijiet baqgħu mingħajr tweġiba, u l-Multi-Stakeholder Forum ma tlaqqax kif kien meħtieġ. F’tentattiv biex jiġbdu l-attenzjoni għan-nuqqas ta’ impenn mill-Gvern, f’Ġunju 2024 l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili kitbu formalment lill-Prim Ministru biex jitolbu intervent u bidu ġdid tal-proċess. Dik it-talba sal-lum għadha ma rċeviet l-ebda tweġiba.
Illum qed nippubblikaw l-Independent Reporting Mechanism (IRM) Results Report għall-pjan ta’ azzjoni ta’ Malta għall-2023–2025. L-IRM huwa l-korp indipendenti ta’ evalwazzjoni tal-OGP, responsabbli biex jevalwa jekk il-pajjiżi parteċipanti humiex qed iwettqu l-impenji tagħhom.
Ir-rapport jikkonferma l-valutazzjoni tagħna. Jikkonkludi li wieħed biss minn erba’ impenji ġie implimentat sostanzjalment, li ebda wieħed minnhom ma kiseb riżultati sinifikanti, u li kien hemm djalogu minimu bejn il-gvern u s-soċjetà ċivili matul il-proċess ta’ implimentazzjoni.
Għalkemm sar xi progress limitat f’ċerti oqsma, speċjalment permezz ta’ inizjattivi mmexxija minn aġenziji speċjalizzati, dawn l-iżviluppi iżolati ma jbiddlux il-konklużjoni ġenerali: dan il-proċess falla milli jwassal għal riforma sinifikanti fil-qasam tal-gvern miftuħ.
Flimkien, aħna nirrifjutaw il-pretensjoni tal-Ministeru għall-Ġustizzja li dan il-falliment huwa riżultat tal-“polarizzazzjoni” tas-soċjetà ċivili. Is-soċjetà ċivili b’mod konsistenti fittxet impenn kostruttiv, inkluż billi pproponiet li l-proċess jindirizza rakkomandazzjonijiet stabbiliti sew dwar is-saltna tad-dritt minn korpi internazzjonali. Dawn l-isforzi ġew miċħuda jew injorati.
L-OGP huwa qafas maħsub biex iwassal għal riformi ġenwini permezz tal-kollaborazzjoni. F’ħafna pajjiżi rnexxielu jsaħħaħ it-trasparenza, iżid ir-responsabbiltà u jibni fiduċja bejn iċ-ċittadini u l-istat. M’hemm l-ebda raġuni għaliex l-OGP ma jistax jirnexxi wkoll f’Malta, ħlief, naturalment, nuqqas ta’ rieda politika.
Filwaqt li ż-żmien huwa sfortunat, peress li r-rapport tal-OGP ġie finalizzat u skedat għall-pubblikazzjoni qabel it-tħabbira reċenti tal-elezzjoni ġenerali, xorta waħda ħassejna li kellna obbligu etiku li nippubblikawh, minħabba l-importanza tal-kwistjonijiet imqajma u r-responsabbiltà li s-soċjetà ċivili għandha lejn il-komunitajiet li tirrappreżenta.
Huwa importanti li jingħad b’mod ċar li l-intenzjoni ta’ dan ir-rapport mhijiex la li jindaħal u lanqas li jippolitiċizza s-sejbiet tal-OGP, iżda pjuttost li jenfasizza tħassib u rakkomandazzjonijiet kontinwi relatati mal-governanza, il-kollaborazzjoni, it-trasparenza u r-relazzjoni bejn il-gvern u s-soċjetà ċivili — kwistjonijiet li jibqgħu relevanti irrispettivament mill-kuntest politiku jew mill-amministrazzjoni fil-gvern.
Għalhekk nappellaw għal bidu ġdid. Dan jirrikjedi impenn politiku fl-ogħla livelli, l-istituzzjonalizzazzjoni ta’ djalogu regolari u sinifikanti bejn il-gvern u s-soċjetà ċivili, u r-rieda tal-gvern li jindirizza bis-serjetà l-prijoritajiet li s-soċjetà ċivili tippreżenta f’isem il-komunitajiet li nirrappreżentaw.
Bl-elezzjoni ġenerali issa ftit jiem biss ’il bogħod, nibqgħu nittamaw li dan il-mument iġib miegħu ftuħ ġdid għall-kollaborazzjoni, impenn aktar b’saħħtu mas-soċjetà ċivili, u impenn ġenwin għal riforma sinifikanti. Is-soċjetà ċivili tibqa’ lesta u miftuħa biex tinvolvi ruħha b’mod kostruttiv ma’ kwalunkwe amministrazzjoni li tingħata l-fiduċja biex tmexxi lill-pajjiż, fl-interess li jissaħħu l-komunitajiet u jitjieb il-benesseri ta’ dawk li lkoll naqdu.
Iffirmat minn dawn l-NGOs parteċipanti fil-Multi-Stakeholder Forum:
• Aditus Foundation
• The Daphne Caruana Galizia Foundation
• Repubblika
• SOS Malta
• Victim Support Malta
06.05.2026