Repubblika tinsab imħassba bir-rapporti li l-Parlament dalwaqt se jkun qed jiddiskuti tibdil fil-liġi li tirregola l-organizzazzjonijiet volontarji, minkejja li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għadhom ma rawx il-proposti leġiżlattivi li l-Gvern jidher li għandu l-ħsieb iressaq quddiem il-Parlament.
Sentejn ilu l-Gvern ippubblika White Paper li tkellmet dwar prinċipji ġenerali f’dan il-qasam. Sussegwentement il-Kummissarju għall-Organizzazzjonijiet Volontarji wettaq konsultazzjonijiet. Iżda qatt ma kien hemm komunikazzjoni diretta mal-Ministri responsabbli dwar il-kontenut tal-liġi li issa jidher li se tkun diskussa fil-Parlament. Lanqas ma ngħatajna xi feedback dwar il-pożizzjonijiet u s-suġġerimenti li saru matul il-proċess ta’ konsultazzjoni.
Issa sirna nafu, permezz ta’ stqarrija tal-prim ministru fuq l-istazzjon tar-radju tal-Partit Laburista, li l-Parlament se jkun qed jiddiskuti tibdil fil-liġi li ħadd barra l-Gvern għadu ma kellu l-opportunità jara.
Dan mhux aċċettabbli.
L-organizzazzjonijiet volontarji mhumiex sempliċement fornituri ta’ servizzi jew aġenti li jwettqu xogħol fdat lilhom mill-Istat. Ħafna minnhom għandhom ukoll ir-rwol essenzjali li jikkritikaw, jisfidaw u jżommu lill-awtoritajiet pubbliċi responsabbli lejn iċ-ċittadini.
Soċjetà ċivili ħielsa, indipendenti u kritika hija parti essenzjali minn demokrazija b’saħħitha. Għalhekk, il-qafas legali li jirregolaha għandu jkun suġġett għall-ogħla standards ta’ trasparenza, konsultazzjoni u parteċipazzjoni pubblika.
Tkun xi tkun l-intenzjoni tal-Gvern, ma jistax ikun hemm riskju li bidliet fil-liġi, introdotti mingħajr skrutinju adegwat, ikollhom l-effett – intenzjonat jew le – li jnaqqsu, jillimitaw jew idgħajfu l-ispazju ċiviku. Dawn ir-riskji jistgħu jiġu evalwati biss jekk il-proposti jkunu magħrufa u diskussi qabel ma l-Parlament jintalab japprovahom.
Sfortunatament, din mhijiex kwistjoni iżolata. Tirrifletti mudell usa’ ta’ kif il-Gvern qed jersaq lejn il-proċess leġiżlattiv. Wisq drabi, il-liġijiet jitfasslu wara bibien magħluqa u jitressqu quddiem il-Parlament mingħajr opportunità vera għall-pubbliku biex jipparteċipa fit-tfassil tagħhom. Il-konsultazzjoni ssir eżerċizzju formali minflok proċess ġenwin li jtejjeb il-liġi permezz tad-djalogu.
Għandna tħassib simili dwar il-liġi l-oħra li l-Gvern qal li tinsab fil-quċċata tal-aġenda parlamentari tiegħu: il-ħolqien ta’ istituzzjoni nazzjonali għad-drittijiet tal-bniedem.
Għal snin sħaħ, Repubblika u organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili talbu li titwaqqaf istituzzjoni indipendenti għad-drittijiet tal-bniedem konformi mal-Prinċipji ta’ Pariġi. Din ilha rakkomandazzjoni pendenti tal-Kummissjoni Ewropea u ta’ istituzzjonijiet internazzjonali oħra. Diversi proposti u kontribuzzjonijiet saru matul is-snin minn korpi kostituzzjonali u minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Madankollu, il-pubbliku għadu ma ngħatax l-opportunità li jara jew jiddiskuti l-liġi li l-Gvern jidher lest li jressaq quddiem il-Parlament.
L-abbozz ta’ liġi għandu jiġi ppubblikat immedjatament u jkun suġġett għal konsultazzjoni pubblika xierqa qabel ma l-Parlament jintalab jiddiskutih. Diġà għamilna dan l-appell direttament lil uffiċjali tal-gvern f’Diċembru li għadda f’diskussjonijiet bejn il-gvern u s-soċjetà ċivili msejjħa mill-uffiċċju tal-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (OSKE) għall-Istituzzjonijiet Demokratiċi u d-Drittijiet tal-Bniedem (ODIHR). Dak inhar konna smajna li l-Gvern kien qed jaħdem fuq abbozz ta’ liġi u tlabna li niġu kkonsultati dwar il-kontenut tiegħu. Il-Gvern injorana.
Meta liġi titressaq quddiem il-Parlament, il-konsultazzjoni pubblika tkun effettivament spiċċat. F’dak l-istadju, il-pubbliku jkun mistieden jirreaġixxi għal test li l-Gvern ikun diġà ddeċieda li jippreżenta, mhux jipparteċipa fit-tfassil tiegħu. Liġijiet li jaffettwaw id-drittijiet, il-libertajiet u s-salvagwardji istituzzjonali taċ-ċittadini m’għandhomx jiġu ppreżentati bħala fatti magħmula.
Din mhijiex sempliċement kwistjoni ta’ amministrazzjoni tajba. Hija kwistjoni ta’ governanza demokratika. Meta l-Gvern jitlob lill-Parlament jilleġiżla mingħajr ma l-pubbliku jkun jista’ jifhem u jiddiskuti l-proposti minn qabel, ikun qed idgħajjef il-fiduċja fil-proċess demokratiku nnifsu.
Huwa sinifikanti li dawn il-prijoritajiet leġiżlattivi tħabbru permezz ta’ intervista kkontrollata fuq media tal-partit, flok f’ambjent fejn il-ġurnalisti setgħu jitolbu kopji tal-abbozzi ta’ liġi u jagħmlu mistoqsijiet f’isem il-pubbliku.
Il-Gvern għandu jippubblika minnufih il-proposti tiegħu dwar il-liġi tal-organizzazzjonijiet volontarji u dwar l-istituzzjoni nazzjonali għad-drittijiet tal-bniedem, u jagħti żmien adegwat għal diskussjoni pubblika qabel ma dawn jiġu trattati mill-Parlament, sabiex il-proċess leġiżlattiv ikun jista’ jibbenefika mill-kontribut ta’ dawk li se jintlaqtu direttament minnhom.
Mhix demokrazija meta l-liġijiet li jirregolaw is-soċjetà ċivili u l-liġijiet li suppost jipproteġu d-drittijiet fundamentali tal-persuni jitfasslu mingħajr il-parteċipazzjoni ta’ dawk li jintlaqtu minnhom. F’demokrazija, il-pubbliku għandu jkun parti mill-proċess ta’ tfassil tal-liġi qabel ma l-Parlament jintalab japprovaha.