Repubblika tilqa’ l-proposta tal-Gvern biex il-kostituzzjoni tiġi emendata sabiex id-diżabilità tkun inkluża espressament fost il-bażijiet li fuqhom hija pprojbita d-diskriminazzjoni.
Dan huwa pass pożittiv. Persuni b’diżabilità għandhom igawdu mill-protezzjoni sħiħa tal-Kostituzzjoni, u l-liġi m’għandha tħalli l-ebda dubju li d-diskriminazzjoni kontrihom mhijiex aċċettabbli.
Madankollu ma nifhmux għaliex emenda kostituzzjonali ta’ din l-importanza qed tiġi trattata b’dan il-mod misterjuż. Skont rapporti fil-midja, il-partijiet interessati u l-Oppożizzjoni se jingħataw biss sebat ijiem biex jistudjaw l-abbozz qabel ma jibda d-dibattitu parlamentari. Id-drittijiet kostituzzjonali mhumiex trofej politiċi. Jeħtieġu skrutinju serju, konsultazzjoni pubblika u l-involviment tal-persuni li l-aktar jintlaqtu minnhom.
Repubblika tfakkar ukoll lill-Gvern li l-qafas ta’ protezzjoni kontra d-diskriminazzjoni f’Malta għadu nieqes minn element importanti ħafna.
Il-Protokoll Nru 12 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem joħloq dritt ġenerali li persuna ma tkunx diskriminata mill-awtoritajiet pubbliċi. B’differenza mill-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni, li japplika biss meta tkun involuta xi dritt ieħor protett mill-Konvenzjoni, il-Protokoll Nru 12 jipprovdi protezzjoni aktar wiesgħa kontra d-diskriminazzjoni fl-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mil-liġi u fir-relazzjoni tal-individwu mal-awtoritajiet pubbliċi.
Malta rratifikat il-Protokoll Nru 12 f’Diċembru 2015 u dan daħal fis-seħħ għal Malta fl-1 ta’ April 2016. Iżda għaxar snin wara, il-Protokoll għadu ma ġiex inkorporat fil-liġi Maltija. Dan ifisser li ċ-ċittadini Maltin ma jistgħux jinvokawh quddiem il-qrati Maltin.
Din mhijiex kwistjoni teknika. Il-Qorti Kostituzzjonali diġà kkonfermat, fosthom fil-każ Jonathan Ferris v Kummissarju tal-Pulizija, li l-Protokoll Nru 12 ma jistax jiġi applikat mill-qrati Maltin għaliex il-Parlament m’għamlux parti mil-liġi interna ta’ pajjiżna.
Dan in-nuqqas inaqqas il-protezzjoni ta’ persuni li jsofru diskriminazzjoni. Jisforzahom ifittxu rimedju fi Strasburgu għal drittijiet li suppost għandhom ikunu infurzabbli hawn Malta, quddiem il-qrati tagħna stess.
Ġesti sbieħ u dikjarazzjonijiet mhumiex biżżejjed. Id-drittijiet għandhom ikollhom saħħa legali effettiva. Jekk il-Gvern tassew jemmen fl-ugwaljanza, għandu jippubblika minnufih l-abbozz tal-emenda dwar id-diżabilità, jippermetti konsultazzjoni xierqa, u mingħajr aktar dewmien jinkorpora l-Protokoll Nru 12 fil-liġi Maltija. Gvern li jiffirma u jirratifika protokoll internazzjonali kontra d-diskriminazzjoni iżda jħallih mhux infurzabbli f’pajjiżu għal għaxar snin ma jistax jistenna li n-nies ikunu konvinti bl-intenzjonijiet tajbin tiegħu. L-ugwaljanza ma tiġix protetta b’dikjarazzjonijiet biss. Tiġi protetta b’drittijiet li jistgħu jiġu infurzati fil-qrati.