Repubblika ħadet nota tar-rapporti fil-midja dwar ittra li allegatament intbagħtet mill-Onor. Imħallef Lawrence Mintoff lill-Prim Ministru u lil membri oħra tal-eżekuttiv dwar il-ħatra tal-Prim Imħallef.
Aħna nqisu bħala essenzjali li l-verżjoni sħiħa u awtentikata ta’ din l-ittra ssir pubblika. Sakemm inkunu nistgħu neżaminaw il-kontenut kollu tagħha, nirriżervaw il-ġudizzju finali tagħna. It-trasparenza hija indispensabbli f’materji li jolqtu l-ogħla kariga ġudizzjarja fil-pajjiż.
Mingħajr preġudizzju għall-konferma tar-rapporti, madankollu, dan l-episodju jqajjem tħassib istituzzjonali serju.
Jekk hu minnu li mħallef li għadu fil-kariga ħassu kostrett jindirizza direttament lill-membri tal-eżekuttiv dwar il-prospetti tiegħu għall-ħatra, dan jindika problema strutturali aktar profonda fl-arranġamenti kostituzzjonali tagħna. Sistema li fiha l-ħatra tal-Prim Imħallef tiddependi fuq negozjati politiċi bejn il-partiti inevitabbilment toħloq dinamika li tista’ tiġbed kemm lill-politiċi kif ukoll lill-imħallfin lejn prattiċi li mhumiex kompatibbli mas-separazzjoni tal-poteri.
Il-Prim Ministru qatt m’għandu jitqiegħed f’pożizzjoni fejn kalkoli partiġġjani u promozzjoni ġudizzjarja jistgħu jidħlu fuq xulxin. Bl-istess mod, l-imħallfin qatt m’għandhom isibu ruħhom f’ċirkostanzi fejn l-involviment mal-eżekuttiv — jew il-perċezzjoni ta’ tali involviment — isir parti mill-proċess ta’ elevazzjoni għal kariga għolja. Anke l-apparenza ta’ tali interazzjonijiet tnaqqas il-fiduċja pubblika fl-indipendenza u fid-dinjità tal-ġudikatura.
Dan l-episodju juri għaliex ir-riforma kostituzzjonali tibqa’ urġenti. Repubblika ilha tipproponi b’mod konsistenti li l-Prim Imħallef għandu jintgħażel mill-imħallfin u minn fost l-imħallfin infushom, billi jitneħħew kompletament l-atturi politiċi mill-proċess. Riforma bħal din issaħħaħ l-indipendenza ġudizzjarja, tevita l-perċezzjoni ta’ negozjar politiku, u tipproteġi lill-imħallfin milli jinġibdu f’kontroversji politiċi.
Fil-periklu mhuwiex il-pożizzjoni ta’ xi individwu, iżda l-kredibbiltà tas-sistema tal-ġustizzja tagħna, li diġà hija mnaqqsa fil-perċezzjoni pubblika minħabba dewmien endemiku u sinjali oħra ta’ disfunzjoni. Is-saltna tad-dritt tiddependi mhux biss mill-integrità bla tebgħa ta’ dawk li jokkupaw il-karigi pubbliċi: tiddependi wkoll fuq disinni istituzzjonali li jipproteġu lill-membri tal-ġudikatura minn pressjoni mhux xierqa, mill-apparenza ta’ partiġġjaniżmu, u minn suspett ta’ lobbying personali għal kariga jew promozzjoni.
Nerġgħu intennu is-sejħa tagħna għat-trasparenza sħiħa u għal riforma kostituzzjonali serja biex tiġi rrestawrata u msaħħa l-fiduċja pubblika fl-istituzzjonijiet ġudizzjarji ta’ Malta.