Ġurija sabet lil Yorgen Fenech mhux ħati billi applikat l-istandard rigoruż mitlub mil-liġi kriminali. Dik is-sentenza tfisser li l-prosekuzzjoni ma ppruvatx il-ħtija tiegħu lil hinn minn kull dubju raġonevoli.
Qabelxejn naħsbu fil-familja ta’ Daphne. Għal kważi disa’ snin ġarrbu l-qtil ta’ marthom, ommhom u binthom, l-espożizzjoni fil-pubbliku tal-aktar dettalji intimi tat-telfa tagħhom, snin ta’ proċeduri kriminali, attakki u vilifikazzjoni li għadhom għaddejjin, u l-piż intollerabbli li jkollhom jiġġieldu biex joħorġu veritajiet li l-Istat innifsu kellu d-dmir jikxef. Nagħrfu kemm ir-riżultat tal-lum għandu jkun ta’ wġigħ u diżappunt għalihom.
Aħna segwejna l-evidenza ppreżentata pubblikament matul dan il-proċess. Emminna, u għadna nemmnu, li l-prosekuzzjoni ppreżentat każ serju u konvinċenti. Iżda kienu l-ġurati, mhux aħna, li kellhom jiddeċiedu jekk dik l-evidenza ppruvatx il-ħtija sal-istandard mitlub mil-liġi. Huma ddeċidew li ma ppruvathiex.
Madankollu, is-sentenza tagħhom ma titlobx lil Malta tippretendi li l-evidenza li nstemgħet matul dan il-proċess qatt ma nstemgħet. Ma tħassarx is-sejbiet tal-Inkjesta Pubblika. U ma tweġibx il-mistoqsijiet profondi li għadhom hemm dwar il-korruzzjoni, l-impunità, l-indħil politiku u l-fallimenti tal-Istat.
Dan il-proċess ġiegħel ukoll lil Malta tikkonfronta veritajiet skomdi. Smajna xhieda dwar investigazzjoni ta’ kwalità ferm inkonsistenti; dwar il-qrubija straordinarja bejn il-poter politiku, il-poter ekonomiku, il-pulizija u persuni li b’xi mod kienu marbuta mal-investigazzjoni; u dwar imġiba li, anki meta kienet ferm inkwetanti, kixfet lakuni serji fil-liġijiet kriminali tagħna.
Liberazzjoni ma ġġegħelx dawn il-problemi jgħibu.
Assoluzzjoni ma tneħħix dawk il-problemi.
Malta issa teħtieġ rendikont nazzjonali. Il-korruzzjoni li kienet tinvestiga Daphne trid titressaq quddiem il-ġustizzja. Dawk politikament responsabbli għall-kultura ta’ impunità tas-snin ta’ Muscat ma jistgħux jiġu riabilitati fil-ħajja pubblika. L-Istat għandu sinċerament jaċċetta r-responsabbiltà tiegħu u jitlob skuża lill-familja ta’ Daphne. Ir-rakkomandazzjonijiet tal-Inkjesta Pubblika għandhom, fl-aħħar, jiġu implimentati kollha kemm huma.
Neħtieġu pulizija indipendenti, liġijiet li jikkastigaw b’mod effettiv it-tfixkil tal-ġustizzja u l-abbuż tal-kariga pubblika, liġijiet u istituzzjonijiet kontra l-mafja, u protezzjoni vera għall-ġurnalisti. Irridu ngħallmu lill-ġenerazzjonijiet futuri li l-korruzzjoni, il-klijenteliżmu u s-skiet quddiem l-għemil ħażin mhumiex aspetti normali tal-ħajja pubblika. U eventwalment irridu nirrikonċiljaw. Iżda r-rikonċiljazzjoni ma tistax tinbena fuq dak li jintesa’. Trid tinbena fuq il-verità, ir-responsabbiltà u r-riforma.
Għal kważi disa’ snin, ċittadini, ġurnalisti u s-soċjetà ċivili rrifjutaw li jħallu d-dewmien, l-ostilità u l-għeja jitfu t-talba għall-ġustizzja. Is-sentenza tal-lum la tivvindika u lanqas tirrifjuta l-leġittimità ta’ xi kampanja: il-qrati jiddeterminaw ir-responsabbiltà kriminali, mhux il-leġittimità tal-azzjoni ċivika. Madankollu, l-esperjenza ta’ dawn l-aħħar disa’ snin turi għaliex il-viġilanza demokratika hija importanti. Is-sentenza twieġeb il-mistoqsija li l-ġurija kienet mitluba twieġeb. Ma tweġibx il-bqija kollha. Malta trid tagħmel dan.
Għal kważi disa’ snin, iċ-ċittadini, il-ġurnalisti u s-soċjetà ċivili rrifjutaw li jħallu d-dewmien, l-ostilità u l-eżawriment jitfu t-talba għall-ġustizzja. Illum la jivvindika u lanqas jiċħad xi kampanja: il-qrati jiddeterminaw ir-responsabbiltà kriminali, mhux il-leġittimità tal-azzjoni ċivika. Madankollu, l-esperjenza tal-aħħar disa’ snin turi għaliex il-viġilanza demokratika hija importanti.
Is-sentenza twieġeb il-mistoqsija li l-ġurija kienet mitluba twieġeb.
Ma tweġibx il-bqija kollha.
Malta trid tagħmel dan.